แนวทาง/คู่มือการบริหารความเสี่ยงทั่วทั้งองค์กร

วันนี้ ผมจะเล่าสู่กันฟังถึงกระบวนการบริหารความเสี่ยงและการควบคุมภายใน 8 ประการ ตามเกณฑ์ของ COSO ใหม่ ดังที่ผมเคยกล่าวไว้ในครั้งก่อน ๆ แล้วว่าเป็นปัจจัยสำคัญหลักของ ERM – Enterprise Risk Management โดยเฉพาะอย่างยิ่ง กระบวนการบริหารความเสี่ยงและการควบคุมภายใน ในเรื่องของสภาพแวดล้อมภายในองค์กร (Internal Environment) ที่เป็นกระบวนการที่ให้ความสำคัญเป็นอันดับแรก

ผมอยากให้ท่านผู้บริหาร หรือท่านผู้อ่าน เห็นภาพของกระบวนการบริหารความเสี่ยงทั้ง 8 ประการที่กล่าวถึงนี้ว่า มีแนวทางในการบริหารความเสี่ยงและสามารถจะนำไปปฏิบัติได้อย่างไร ก่อนที่จะกล่าวถึงในรายละเอียดต่อไปครับ

แนวทางการบริหารความเสี่ยงแบบบูรณาการ

แนวทางการบริหารความเสี่ยงแบบบูรณาการ

สภาพแวดล้อมภายในองค์กร (Internal Environment)
ภาพแวดล้อมภายในองค์กรเป็นพื้นฐานสำหรับองค์ประกอบอื่น ๆ ของ ERM เพื่อใช้ในการกำหนดหลักเกณฑ์และโครงสร้าง สภาพแวดล้อมภายในมีผลต่อการประเมินและการดำเนินการในการกำหนดกลยุทธ์และวัตถุประสงค์ขององค์กร การกำหนดกิจกรรมทางธุรกิจ และการกระบุความเสี่ยง มีอิทธิพลต่อการออกแบบและการกำหนดหน้าที่ของกิจกรรม ในการควบคุมระบบข้อมูลข่าวสารและการสื่อสาร และกิจกรรมการติดตามดูแล ในทางตรงข้ามสภาพแวดล้อมภายในนั้นก็ได้รับอิทธิพลมาจากประวัติและวัฒนธรรมในอดีตขององค์กร

สภาพแวดล้อมภายในประกอบด้วยองค์ประกอบต่าง ๆ หลายประการ เช่น ค่านิยมทางจริยธรรม ศักยภาพและการพัฒนาของบุคลากร รูปแบบการจัดการของฝ่ายบริหารและวิธีการมอบหมายอำนาจหน้าที่และความรับผิดชอบ คณะกรรมการบริหารเองก็เป็นส่วนหนึ่งของการควบคุมภายในและมีความสำคัญเป็นอย่างมากในการกำหนดสภาพแวดล้อมการควบคุมภายใน แม้ว่าทุกองค์ประกอบจะมีความสำคัญแต่ในองค์กรที่แตกต่างกันก็จะให้ความสำคัญที่แตกต่างกันกันออกไป

สภาพแวดล้อมภายในองค์กร หมายถึงปัจจัยต่าง ๆ ซึ่งผู้บริหารต้องมีการกำหนดร่วมกันกับพนักงานในองค์กร ส่งผลให้มีการสร้างจิตสำนึก การตระหนักและรับรู้เรื่องความเสี่ยงและการควบคุมแก่พนักงานทุกคนในองค์กร และเป็นพื้นฐานที่สำคัญต่อส่วนประกอบของ ERM

สภาพแวดล้อมภายในองค์กรพิจารณาได้ดังนี้
1. ปรัชญาการบริหารความเสี่ยงขององค์กร
ปรัชญาการบริหารความเสี่ยงขององค์กร เป็นปรัชญาที่คนในองค์กรมีความเข้าใจตระหนักถึงและสามารถนำมาใช้ในการจัดการกับความเสี่ยงได้อย่างมีประสิทธิภาพ ปรัชญาที่ว่าความเชื่อเกี่ยวกับความเสี่ยงและการเลือกวิธีจัดการกับความเสี่ยงขององค์กรทั่วไป จะสะท้อนให้เห็นค่านิยมที่องค์กรแสวงหาจาก ERM และมีอิทธิพลต่อวิธีการจัดการกับองค์ประกอบต่าง ๆ ของความเสี่ยงขององค์กร ทั้งนี้ ปรัชญาการบริหารความเสี่ยงขององค์กรทั่วไป จะต้องสะท้อนให้เห็นถึงนโยบายขององค์กรและมีการสื่อสารให้พนักงานทุกระดับเข้าใจและนำไปสู่การปฏิบัติได้จริง

2. ความเสี่ยงที่ยอมรับได้
ระดับหรือมูลค่าของความเสี่ยงที่องค์กรยอมรับ ฝ่ายบริหารและผู้ที่เกี่ยวข้องจะพิจารณาความเสี่ยงในเชิงคุณภาพในแต่ละประเภทว่าสูง ปานกลาง หรือต่ำ หรืออาจใช้วิธีการเชิงปริมาณเพื่อสะท้อนและสร้างความสมดุลของวัตถุประสงค์เพื่อการเติบโต ผลตอบแทนและความเสี่ยง

ความเสี่ยงที่ยอมรับได้จะต้องเกี่ยวเนื่องกับกลยุทธ์ขององค์กรโดยตรง โดยการนำไปใช้ในการกำหนดกลยุทธ์ ผลตอบแทนที่ต้องการได้รับจากกลยุทธ์ กลยุทธ์ที่ต่างกันจะทำให้องค์กรมีความเสี่ยงที่ต่างกัน ERM จึงถูกนำมาประยุกต์ใช้ในการกำหนดกลยุทธ์ ช่วยผู้บริหารในการเลือกกลยุทธ์เพื่อให้องค์กรมีความเสี่ยงที่ยอมรับได้

3. ความเสี่ยงทางด้านวัฒนธรรม
วัฒนธรรมด้านความเสี่ยงคือทัศนคติร่วมกันขององค์กร คุณค่าและแนวทางการปฏิบัติขององค์กรว่าองค์กรมีการพิจารณาความเสี่ยงแบบไหน ผู้บริหารองค์กรจะเป็นผู้ปรับให้วัฒนธรรมทางด้านความเสี่ยงขององค์กรไปในทิศทางเดียวกับปรัชญาการบริหารความเสี่ยงขององค์กรและความเสี่ยงที่ยอมรับได้

4. วัฒนธรรมย่อยด้านความเสี่ยง
แต่ละหน่วยธุรกิจหรือแต่ละหน่วยงานขององค์กร ความหมายต่างกัน สายงาน/ฝ่ายงานตามหน้าที่ และส่วนต่าง ๆ จะมีลักษณะงาน รวมทั้งวัฒนธรรมการบริหารความเสี่ยงที่แตกต่างกัน ผู้อำนวยการ/ผู้จัดการจึงต้องมีการเตรียมตัวในการเผชิญกับความเสี่ยงมากขึ้น เช่น สายงานหนึ่งอาจเน้นไปยังยอดขายโดยไม่ได้ระวังในเรื่องการปฏิบัติตามกฎเกณฑ์

ส่วนค่านิยมร่วมกันของสายงานอื่นอาจต้องการให้เน้นความสนใจเพื่อให้เกิดความแน่ใจว่ามีการการปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง วัฒนธรรมย่อย ๆ ที่แตกต่างกันนี้อาจส่งผลต่อองค์กรได้ แต่ถ้าสายงานเหล่านี้ทำงานร่วมกัน ส่งเสริมซึ่งกันและกัน วัฒนธรรมที่แตกต่างกันอาจสะท้อนออกมาเป็นความเสี่ยงที่องค์กรยอมรับได้และปรัชญาขององค์กร สำหรับองค์กรทั่วไป สายงานและฝ่ายงานต่าง ๆ ก็มีคุณลักษณะในการบรรลุเป้าหมายและการจัดการกับความเสี่ยงที่ต้องแตกต่างกันด้วย ดังนั้น ความเข้าใจในการบริหารความเสี่ยงในภาพรวมทั้งองค์กร และของแต่ละหน่วยงาน ซึ่งจะถ่ายทอดไปสู่แผนงานและโครงการต่าง ๆ เพื่อก้าวไปสู่เป้าประสงค์ และวิสัยทัศน์ จึงแตกต่างกัน

5. ความตระหนักถึงความเสี่ยงที่แท้จริง
องค์กรทั่วไปที่มีประวัติที่ไม่เคยได้รับความสูญเสียและไม่มีความเสี่ยงที่มีนัยสำคัญที่สังเกตเห็นได้ อาจเชื่อว่าจะมีโอกาสเกิดขึ้น ในขณะที่องค์กรอาจมีพนักงานที่มีความสามารถ มีกระบวนการที่มีประสิทธิผลและเทคโนโลยีที่น่าเชื่อถือได้ มีความหลากหลายของสภาพแวดล้อมภายในและภายนอก ซึ่งสิ่งต่าง ๆ เหล่านี้สามารถเปลี่ยนแปลงได้อย่างรวดเร็ว ฝ่ายบริหารควรตระหนักว่าการดำเนินการที่ดีนั้นย่อมเกิดความอ่อนแอได้ ความอ่อนแอในมิติต่าง ๆ เป็นเรื่องของความเสี่ยง ซึ่งทำให้การบรรลุเป้าหมายอาจเบี่ยงเบนไปได้

6. คณะกรรมการบริหาร
คณะกรรมการบริหารขององค์กร เป็นส่วนหนึ่งของสภาพแวดล้อมภายในที่สำคัญยิ่งและมีอิทธิพลต่อองค์ประกอบของสภาพแวดล้อมภายในอื่น ๆ อย่างมีนัยสำคัญ คณะกรรมการมีความเป็นอิสระจากฝ่ายบริหาร ประสบการณ์และภูมิความรู้ของพนักงาน ขอบเขตขององค์ประกอบและการพิจารณากิจกรรม และความเหมาะสมของการปฏิบัติการ

การบริหารความเสี่ยงขององค์กร ที่ได้ผลไม่อาจเกิดขึ้นได้หากคณะกรรมการบริหารและผู้บริหาร และพนักงานทุกคน มีความเข้าใจที่แตกต่างกันในเรื่องการบริหารเชิงรุกหรือการบริหารความเสี่ยงในภาพโดยรวมทั้งองค์กร

ปัจจุบันสำนักงานตรวจเงินแผ่นดิน (สตง.) และกระทรวงการคลังและหน่วยงานของรัฐ ได้กำหนดเกณฑ์ประเมินผลการบริหารความเสี่ยง IT Governance และการควบคุมภายใน รวมทั้งการตรวจสอบภายในตามฐานความเสี่ยงอย่างเป็นระบบ สำหรับรายงานการบริหารความเสี่ยงของ สตง. มีภาพโดยย่อของการรายงานดังนี้

ตัวอย่าง การรายงานการบริหารความเสี่ยงและการควบคุมภายใน โดยใช้แนวทาง CSA ของ สตง.

ตัวอย่าง การรายงานการบริหารความเสี่ยงและการควบคุมภายใน โดยใช้แนวทาง CSA ของ สตง.

ภาพสรุปโดยรวมในมุมมองของการวัดประสิทธิภาพการบริหารความเสี่ยงของกระทรวงการคลัง ดังนี้

การวัดระดับการบริหารความเสี่ยง ตามเกณฑ์ของกระทรวงการคลัง

การวัดระดับการบริหารความเสี่ยง ตามเกณฑ์ของกระทรวงการคลัง

องค์ประกอบของการพิจารณาการบริหารความเสี่ยงในเรื่องของสภาพแวดล้อมภายในองค์กร ยังมีอีกหลายหัวข้อที่ท่านผู้บริหารต้องพิจารณา ผมจะนำเสนอในโอกาสต่อไปครับ

 

Leave a Reply