Archive for กุมภาพันธ์ 11th, 2011

ความเสี่ยงกับมุมมองของการติดตามของผู้บริหาร และการตรวจสอบ – ด้านกลยุทธ์ ตอน 3

ครั้งที่แล้วผมได้เกริ่นนำถึงมุมมองของการติดตามของผู้บริหารกับความเสี่ยง รวมทั้งวัตถุประสงค์ในการกำกับและติดตามการบริหารความเสี่ยงด้านกลยุทธ์ ซึ่งในสองสามตอนแรกนี้จะเป็นช่วงของการเกริ่นนำทั่ว ๆ ไป โดยรวม ๆ เพื่อก้าวไปสู่การบริหารความเสี่ยง และการตรวจสอบด้านกลยุทธ์

เมื่อกล่าวถึงการบริหารความเสี่ยง และการตรวจสอบขององค์กรนั้น เราต้องไม่ลืมว่าการตรวจสอบโดยผู้ตรวจสอบภายในกับการติดตามการบริหารความเสี่ยงในแง่มุมต่าง ๆ ซึ่งในที่นี้จะเน้นที่เกี่ยวข้องกับกลยุทธ์นั้น ก็เป็นหน้าที่ของผู้บริหารเช่นเดียวกัน ซึ่งเรียกกันโดยทั่วไปว่า การติดตาม (Monitoring) นั่นเอง

การประเมิน ติดตาม และตรวจสอบการบริหารความเสี่ยงมีหลาย ๆ ด้านด้วยกัน แต่ในที่นี้ผมจะขอกล่าวถึงเฉพาะในมุมมองของความเสี่ยงด้านกลยุทธ์ ซึ่งในคำจำกัดความของความเสี่ยงด้านกลยุทธจะหมายถึง ความเสี่ยงที่เกิดจากการกำหนดแผนกลยุทธ์ แผนดำเนินงานและการนำไปปฏิบัติไม่เหมาะสม หรือไม่สอดคล้องกับปัจจัยภายในและสภาพแวดล้อมภายนอก อันส่งผลกระทบต่อรายได้ หรือมุมมองอื่นของเป้าประสงค์ขององค์กร ไม่ว่าจะมองในมุมมองของ S – O – F – C ตามหลักการของ COSO หรือความเสี่ยง 5 – 7 ด้านของ ธปท. ที่มีผลกระทบต่อความสามารถในการดำรงอยู่ของกิจการ

โดยปกติแนวโน้มของความเสี่ยงถ้าเป็นสถาบันการเงิน หรือแม้กระทั่งองค์กรทั่วไป ก็จะมีผลมาจากปัจจัย 3 ประการ คือ การเปลี่ยนแปลงของปัจจัยภายนอก การเปลี่ยนแปลงปริมาณและความซับซ้อนของธุรกรรม และประสิทธิภาพของระบบบริหารความเสี่ยงที่มีอยู่มากกว่าจะมาจากปัจจัยภายในองค์กร

การมีแนวโน้มที่เพิ่มขึ้นอาจเกิดจากการที่ปัจจัยภายนอกเปลี่ยนแปลงไป เช่น การแข่งขันที่สูงขึ้นทำให้มีความเสี่ยงด้านกลยุทธ์ หรือความเสี่ยงด้านอื่น ๆ เพิ่มขึ้น แม้ว่าจะไม่มีการเปลี่ยนแปลงของปัจจัยภายในองค์กร ในกรณีดังกล่าว องค์กรจะต้องทำงานหนักและรัดกุมมากขึ้น เพื่อที่จะรักษาสถานภาพในการแข่งขันของตน ในขณะเดียวกันความผันผวนของตลาดที่เพิ่มขึ้น ทำให้เกิดความเสี่ยงด้านตลาดและความเสี่ยงด้านสภาพคล่องขององค์กร

แม้ว่าระบบที่มีอยู่ในปัจจุบันอาจเพียงพอที่จะจัดการกับความเสี่ยงในสถานการณ์ปกติ แต่อาจไม่เพียงพอเมื่อตลาดมีความผันผวนมากขึ้น ทำให้มีโอกาสที่จะเกิดความสูญเสียมากขึ้น ผู้ตรวจสอบต้องอาศัยข้อมูลภายนอก เช่น ข่าว รายงาน แนวโน้มอุตสาหกรรม และธุรกรรมขององค์กรเพื่อพิจารณาถึงความเสี่ยงที่อาจมีเพิ่มขึ้น

ความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้นอาจเกิดจากการเปลี่ยนแปลงกลยุทธ์ หรือแผนงานธุรกิจขององค์กร ซึ่งอาจจะเกิดจากปัจจัยภายในก็ได้ในบางสถานการณ์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งโครงสร้างขององค์กรที่เปลี่ยนแปลงไป และเทคโนโลยีที่เปลี่ยนแปลงไป ตัวบ่งชี้ถึงความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้น ได้แก่ การขยายตัวอย่างรวดเร็วของสินทรัพย์โดยรวม หรือสินทรัพย์ประเภทใดประเภทหนึ่ง โดยเฉพาะการเพิ่มขึ้นของการกระจุกตัวของเครดิตที่ให้กับลูกค้าที่อาจไม่สัมพันธ์กับสภาพคล่องขององค์กรเอง รวมทั้งแหล่งเงินทุน หรือมีการทำธุรกรรมใหม่ ๆ

โดยปกติผู้ตรวจสอบจะอาศัยกระบวนการวิเคราะห์ติดตาม (Monitoring) และระบบเตือนภัยล่วงหน้า (EWS – Early warning system) ในการระบุถึงการเพิ่มขึ้นของความเสี่ยงที่เกิดจากปัจจัยภายใน ซึ่งปกติจะพิจารณาได้จากอัตราส่วนทางการเงินที่มีแนวโน้มผิดปกติ หรือสัญญานเตือนภัยในระบบเตือนภัยล่วงหน้า

นอกจากนี้ ความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้นอาจเกิดจากระบบการบริหารความเสี่ยงที่ไม่มีประสิทธิภาพ เช่น การพยายามลดต้นทุน โดยการลดงบประมาณการจัดการความเสี่ยง ในขณะที่การทำธุรกรรมยังคงเหมือนเดิม หรืออาจเกิดจากการที่ฝ่ายบริหาร ไม่ได้มีการกำหนดแผนในการฝึกอบรมหรือบุคคลที่จะมารับช่วงต่อ ในกรณีเกิดเหตุการณ์ที่ทำให้ตำแหน่งผู้บริหารระดับสูงว่างลง หรือการที่ไม่สามารถหาบุคลากรที่มีคุณสมบัติเหมาะสมมาดำรงตำแหน่งงานด้านบริหารความเสี่ยงได้

แนวโน้มความเสี่ยงที่อยู่ในสถานการณ์คงที่ เกิดจากการที่ปัจจัยต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องทั้งหมดไม่มีการเปลี่ยนแปลงหรือมีแต่น้อยมาก โดยที่ปัจจัยภายนอกไม่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญ เช่น ภาวะการแข่งขันของตลาด โดยเฉพาะอย่างยิ่งไม่มีคู่แข่งใหม่เข้ามาในตลาด โครงสร้างการถือหุ้นไม่เปลี่ยนแปลง และมีผลิตภัณฑ์ใหม่ ๆ หรือการริเริ่มอะไรใหม่ ๆ ในตลาดไม่มากนัก

สำหรับปัจจัยภายใน รายงานการวิเคราะห์ติดตามและระบบเตือนภัยล่วงหน้า ไม่ได้แสดงให้เห็นว่ามีการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญใด ๆ ในปริมาณการกระจุกตัว หรือโครงสร้างของสินทรัพย์ งบประมาณไม่เปลี่ยนแปลงมากนัก มีการเปลี่ยนแปลงจำนวนพนักงานและทรัพยากรเพียงเล็กน้อย

แนวโน้มความเสี่ยงที่อยู่ในสถานการณ์ลดลง เกิดจากการลดลงของอิทธิพลจากปัจจัยภายนอก หรือการที่องค์กรมีระบบการปฏิบัติงานที่ไม่ซับซ้อน เช่น มีจำนวนคู่แข่งน้อยลง หรือคู่แข่งมีความสามารถในการแข่งขันหรือทรงอิทธิพลน้อยลง การเคลื่อนไหวทางเศรษฐกิจเป็นไปอย่างช้า ๆ ซึ่งอาจจะทำให้ความเสี่ยงลดลงได้

สำหรับปัจจัยภายใน องค์กรสามารถลดความเสี่ยงได้ โดยการลดการใช้กลยุทธ์การทำธุรกิจไม่ว่าจะเป็นผลิตภัณฑ์หรือการให้บริการที่มีความซับซ้อนลง โดยปกติองค์กรที่เน้นผลิตภัณฑ์และบริการที่ไม่ซับซ้อน จะมีความเสี่ยงต่ำกว่าองค์กรที่เน้นทำธุรกรรมเพื่อค้า นอกจากนี้องค์กรสามารถลดความเสี่ยงลงได้ ด้วยการจัดให้มีระบบการบริหารความเสี่ยงที่มีประสิทธิภาพ

ความรู้ของผู้ตรวจสอบเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ การตรวจสอบซึ่งเน้นในเรื่องความเสี่ยงจะประสบผลสำเร็จได้ก็ต่อเมื่อ ผู้ตรวจสอบมีความรู้ความเข้าใจในธุรกิจขององค์กรเป็นอย่างดีในลักษณะของภาพโดยรวมของความเสี่ยงทั้งองค์กร ซึ่งจะช่วยให้สามารถชี้ความเสี่ยงที่มีอยู่และวางแผนการตรวจสอบอย่างเหมาะสมได้

สำหรับครั้งหน้าเราจะไปติดตามเรื่องของการจัดระดับความเสี่ยงด้านกลยุทธ์กันครับ