Posts Tagged "ลักษณะของการควบคุมภายใน"

ขั้นตอนและกระบวนการตรวจสอบ IT เบื้องต้นโดยย่อบางประการ (ต่อ)

ยังพอจำกันได้ใช่ไหมครับ ในเรื่องของการควบคุมภายในด้านคอมพิวเตอร์ ที่แบ่งออกได้เป็น 2 ลักษณะ ก็คือ การควบคุมภายในทั่วไป(General Controls) และการควบคุมภายในเฉพาะงาน (Application Controls) ซึ่งครั้งที่แล้วผมได้กล่าวถึงการควบคุมภายในทั่วไป (General Controls) คงพอจะทำให้ท่านผู้อ่านมองเห็นภาพกว้างของการควบคุมภายในทั่วไปได้ชัดเจนและเข้าใจยิ่งขึ้น

สำหรับวันนี้ผมจะขอพูดถึงการควบคุมภายในเฉพาะงาน หรือ Application Controls ซึ่งเป็นการควบคุมภายในอีกลักษณะหนึ่งจากที่ได้กล่าวถึงในข้างต้น

2. การควบคุมภายในเฉพาะงาน (Application Controls)
การควบคุมภายในเฉพาะงาน คือ การควบคุมรายการข้อมูลในแต่ละระบบงานให้มีความถูกต้องและครบถ้วน โดยอาศัยทางเดินของข้อมูลเป็นแนวทางในการกำหนดขอบเขตการควบคุม ซึ่งส่วนใหญ่มี 6 ขั้นตอน ดังนี้

1) การควบคุมแหล่งกำเนิดรายการ ได้แก่
การควบคุมเกี่ยวกับงานจัดทำข้อมูลก่อนป้อนเข้าสู่ระบบคอมพิวเตอร์ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นงานด้าน Manual และอาจมีบุคคลหลายฝ่ายเข้ามาเกี่ยวข้อง เริ่มตั้งแต่จุดเริ่มต้นของแหล่งกำเนิดรายการ การจัดทำเอกสาขั้นต้นประกอบรายการ การขอความเห็นชอบในการจัดทำรายการ การเตรียมข้อมูลนำเข้า การป้องกันข้อผิดพลาด การค้นหาข้อผิดพลาด และการแก้ไขข้อผิดพลาด

2) การควบคุมการทำรายการป้อนเข้าสู่ระบบงาน ได้แก่
การควบคุมการทำรายการป้อนเข้าสู่ระบบ ซึ่งอาจทำได้ 2 วิธี คือแบบ Remote Terminal Data Entry และแบบ Batch Data Entry โดยข้อมูลที่ป้อนเข้าสู่ระบบจะต้องถูกหลักเกณฑ์ในการทำรายการ นอกจากนี้ยังรวมถึงเรื่องที่เกี่ยวกับการกระทบยอดข้อมูลนำเข้าเพื่อพิสูจน์ความถูกต้อง การชี้แนะให้เห็นข้อผิดพลาดการทำรายการแก้ไขข้อผิดพลาด และการนำข้อมูลที่มีการแก้ไขข้อผิดพลาดป้อนเข้าสู่ระบบใหม่อีกครั้ง

3) การควบคุมการสื่อสารข้อมูล
เป็นการควบคุมข้อมูลและข่าวสาร ที่ผ่านระบบสื่อสารให้มีความถูกต้องและครบถ้วน ซึ่งจะต้องคำนึงถึง Hardware และ Software ที่ใช้ในการสื่อสารข้อมูลการมอบอำนาจ

4) การควบคุมการประมวลผลด้วยคอมพิวเตอร์ ได้แก่
การควบคุมการประมวลผลข้อมูลให้มีความแม่นยำ ถูกต้อง และครบถ้วนเป็นไปตามหลักเกณฑ์การใช้แฟ้มข้อมูล การชี้แนะให้เห็นข้อผิดพลาด และการรายงาน

5) การควบคุมการจัดเก็บข้อมูลไว้ในระบบ และการนำข้อมูลที่เก็บไว้ในระบบไปใช้งาน
เป็นการควบคุมที่เกี่ยวกับแฟ้มข้อมูล การตัดตอนข้อมูลเพื่อจัดเก็บหรือเลิกเก็บไว้ในแฟ้มข้อมูล การกำหนดสิทธิการใช้ข้อมูล การรักษาความปลอดภัย การแก้ไขข้อผิดพลาด การตระเตรียมแฟ้มข้อมูลชุดสำรอง ไว้ใช้ทดแทนการแก้ไขสถานการณ์ที่เลวร้ายให้กลับคืนสู่สภาพปกติ และการกำหนดอายุการจัดเก็บแฟ้มข้อมูล

6) การควบคุมผลลัพธ์ ได้แก่
การกระทบยอดข้อมูลนำเข้าและผลลัพธ์ เพื่อพิสูจน์ความถูกต้องด้วยระบบ Manual ซึ่งเป็นหน้าที่โดยตรงของหน่วยงานควบคุมคุณภาพข้อมูล และหน่วยงานผู้ใช้ข้อมูล การจัดส่งข้อมูลจากศูนย์คอมพิวเตอร์ให้หน่วยงานอื่น ความปลอดภัยในการจัดเก็บเอกสารสำคัญในศูนย์คอมพิวเตอร์และหน่วยงานผู้ใช้ข้อมูล และการกำหนดอายุการจัดเก็บข้อมูลที่ได้จากการประมวลผล

ขอทิ้งท้ายสำหรับวันนี้ด้วยแผนภาพ แนวทางในการกำหนดขอบเขตการควบคุมภายในเฉพาะด้าน และในครั้งหน้าผมจะมาเล่าถึงการจัดทำรายงานการตรวจสอบ โปรดติดตามต่อไปนะครับ

 

ขั้นตอนและกระบวนการตรวจสอบ IT เบื้องต้นโดยย่อบางประการ (ต่อ)

วันนี้เราจะมาพูดคุยกันต่อในเรื่องของขั้นตอนและกระบวนการตรวจสอบ IT เบื้องต้นโดยย่อ ๆ ซึ่งครั้งที่แล้วผมได้กล่าวถึงหลักการสอบทานของการควบคุมภายในที่มีความสำคัญและจำเป็นต่อกระบวนการตรวจสอบ IT ที่ผู้ตรวจสอบ ผู้บริหาร ผู้ใช้ และบุคลากรฝ่าย IT ควรได้รับการฝึกอบรมเกี่ยวกับมาตรฐานระบบงานและการควบคุม และที่ผมจะพูดถึงในวันนี้จะเป็นเรื่องของการควบคุมภายในด้านคอมพิวเตอร์ ซึ่งจะแบ่งออกได้เป็น 2 ลักษณะ คือ การควบคุมภายในทั่วไป (General Controls) และการควบคุมภายในเฉพาะงาน (Application Controls) ซึ่งมีความสัมพันธ์กับองค์ประกอบที่สำคัญในการประมวลผลข้อมูล คือการดำเนินงานของศูนย์คอมพิวเตอร์ การพัฒนาระบบงาน และระบบงานและโปรแกรมที่ใช้เฉพาะงาน ดังรูป

1. การควบคุมภายในทั่วไป (General Controls)
การควบคุมภายในทั่วไป เป็นการควบคุมที่อาศัยนโยบาย และระเบียบปฏิบัติงาน เป็นหลักในการควบคุมกิจกรรมของหน่วยงานคอมพิวเตอร์

1.1. การควบคุมการดำเนินงานของศูนย์คอมพิวเตอร์
การควบคุมศูนย์คอมพิวเตอร์ เป็นการควบคุมเกี่ยวกับเครื่องคอมพิวเตอร์ อุปกรณ์คอมพิวเตอร์และพนักงานด้านปฏิบัติการของศูนย์คอมพิวเตอร์ มีขอบเขตดังนี้

1) การจัดตารางปฏิบัติงาน การควบคุมข้อมูลนำเข้า และการควบคุมข้อมูลที่ได้จากการประมวลผล ได้แก่ การจัดตารางกำหนดเวลาปฏิบัติงาน การควบคุมการปฏิบัติงานข้อมูลที่นำเข้าประมวลผลและการควบคุมการใช้ข้อมูล เพื่อให้การจัดทำข้อมูลขั้นตอนต่อเนื่องแล้วเสร็จทันเวลา มีความถูกต้องครบถ้วนทุกรายการ และป้องกันข้อมูลที่เป็นความลับรั่วไหลไปสู่ภายนอก

2) การควบคุมการจัดเก็บแฟ้มข้อมูลและโปรแกรม เช่น เทป และจานแม่เหล็ก เป็นต้น ให้ปลอดภัยและเพียงพอในการประมวลผล

3) การรายงานเหตุขัดข้องและการซ่อมบำรุงเพื่อป้องกันความเสียหาย จะช่วยให้ทราบถึงสภาพของเครื่องจักรและโปรแกรมจัดระบบการทำงานของเครื่องคอมพิวเตอร์ และการดำเนินการให้เครื่องจักรและโปรแกรมดังกล่าวอยู่ในสภาพสมบูรณ์ สามารถตรวจสอบข้อผิดพลาดหรือบกพร่องในระบบด้วยตนเอง ซึ่งอาจตรวจไม่พบ หากมีส่วนประกอบชำรุดเสียหายซุกซ่อนอยู่ ไม่ปรากฏอาการที่เห็นได้ชัดเจน

4) การควบคุมสภาพแวดล้อมและการรักษาความปลอดภัยทรัพย์สินของศูนย์คอมพิวเตอร์ ได้แก่ การควบคุมการใช้ทรัพย์สิน การป้องกันทรัพย์สินเสียหายและการจัดเตรียมระบบสำรอง ไว้ให้ทดแทน

5) การแบ่งแยกหน้าที่ ได้แก่ การแบ่งแยกหน้าที่ในหน่วยงานคอมพิวเตอร์ และหน่วยงานผู้ใช้ข้อมูลเพื่อให้การปฏิบัติงานไม่ซ้ำซ้อนกัน และป้องกันความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นจากการใช้เครื่องคอมพิวเตอร์ อุปกรณ์คอมพิวเตอร์ และแฟ้มข้อมูลเนื่องจากมีการปฏิบัติไม่ชอบ

6) การกำกับ ได้แก่ การควบคุมดูแลให้มีการปฏิบัติตามระเบียบหรือหน้าที่อย่างเคร่งครัด หากมีการปฏิบัติที่ผิดแตกต่างจากระเบียบแผนที่เคยถือปฏิบัติ จะต้องมีเอกสารหลักฐานรายงานให้ทราบทุกครั้ง

7) การวางแผนทรัพยากร เป็นการวางแผนและประเมินสถานะของทรัพยากรในหน่วยงานคอมพิวเตอร์ และหน่วยงานผู้ใช้ข้อมูลทั้งปัจจุบันและอนาคต เพื่อให้มีทรัพยากรเพียงพอต่อการดำเนินงาน ทรัพยากรเหล่านี้ได้แก่ เครื่องคอมพิวเตอร์ อุปกรณ์คอมพิวเตอร์ โปรแกรมและบุคลากร

8) การคำนวณค่าบริการคอมพิวเตอร์จากผู้ใช้ข้อมูล เป็นการคำนวณเพื่อประโยชน์ในการควบคุมทางการบริหาร นอกจากนี้ กรณีกิจการไม่มีคอมพิวเตอร์เป็นของตนเอง ควรคำนึงถึงการจัดทำสัญญาใช้บริการและระเบียบปฏิบัติที่ใช้ควบคุมการชำระค่าบริการด้วย

9) การตระเตรียมวิธีการปรับปรุงแก้ไขระบบคอมพิวเตอร์ที่ได้รับความเสียหายให้ปฏิบัติงานได้ตามปกติ วิธีการที่นำมาใช้ต้องสามารถแก้ไขสถานการณ์ที่เลวร้ายได้รวดเร็ว และป้องกันธุรกิจหยุดชะงักได้แน่นอน

1.2. การควบคุมการพัฒนาระบบงาน
การควบคุมภายในเฉพาะงานที่สร้างไว้ภายในระบบงานคอมพิวเตอร์จะรัดกุมและเหมาะสมเพียงใด ขึ้นอยู่กับความรู้ความชำนาญหรือประสบการณ์ของการออกแบบระบบงานเป็นสำคัญ ในปัจจุบันการถ่ายทอดวิทยาการเกี่ยวกับการควบคุมเฉพาะงานค่อนข้างเชื่องช้า มีค่าใช้จ่ายสูง ต้องอาศัยความร่วมมือจากผู้ที่เกี่ยวข้องหลายฝ่าย และไม่สามารถนำวิธีการควบคุมภายในที่ใช้กับระบบงานใดระบบงานหนึ่งไปใช้กับระบบงานอื่นได้ จึงจำเป็นต้องอาศัยการควบคุมการพัฒนาระบบงานช่วยแก้ปัญหาที่กล่าวข้างต้น เพื่อ
– ควบคุมค่าใช้จ่ายและรายะเวลาที่ใช้ในการพัฒนาระบบงาน
– ช่วยให้แน่ใจว่าการควบคุมภายในเฉพาะงานที่สร้างไว้ในระบบ มีความรัดกุมและเหมาะสม
– ช่วยให้แน่ใจว่ามีการทดสอบการควบคุมภายในเฉพาะงาน ด้วยวิธีการที่เหมาะสมก่อนนำไปใช้ข้างหน้า

การควบคุมการพัฒนาระบบงานมีขอบเขตดังนี้
1) System Development Life Cycle (SDLC) ได้แก่ การแบ่งงานพัฒนาระบบออกเป็นขั้นตอนต่าง ๆ หลายขั้นตอน เพื่อความสะดวกในการกำหนดจุดที่จะจัดการควบคุม ซึ่งนอกจากจะช่วยให้ฝ่ายบริหารมีเครื่องมือในการควบคุมค่าใช้จ่ายและระยะเวลาในการพัฒนาระบบงานแล้ว ยังช่วยทำให้เกิดช่องทางในการติดต่อประสานงานกับผู้ใช้ข้อมูล ผู้ตรวจสอบ พนักงานวางแผนจัดหาเครื่องคอมพิวเตอร์และอุปกรณ์คอมพิวเตอร์มาใช้งานพนักงานที่รับผิดชอบในการพัฒนาระบบและพนักงานชั้นบริหาร

2) การบริหารโครงการ ได้แก่ การใช้เทคนิคในการวัดความก้าวหน้าของโครงการในแต่ละขั้นตอน เป็นหลักในการควบคุมเพื่อ
– ให้ทราบว่าผู้ใช้ข้อมูลให้ความเห็นชอบผลงานที่อยู่ในระหว่างการพัฒนาถึงขั้นตอนใดแล้ว
– เปรียบเทียบค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นจริงกับค่าใช้จ่ายตามงบประมาณ และเปรียบเทียบระยะเวลาที่ปฏิบัติงานจริง กับระยะเวลาที่กำหนดไว้ล่วงหน้า
– เสนอรายงานสถานะของโครงการให้ผู้บริหารระดับสูงได้ทราบทุกระยะ

3) การกำหนดมาตรฐานหรือระเบียบปฏิบัติในการเขียนโปรแกรม เพื่อเป็นแนวทางปฏิบัติงานของผู้เขียนโปรแกรม ปัจจุบันนิยมใช้เทคนิคการเขียนโปรแกรมโครงสร้าง ช่วยลดความซ้ำซ้อนของงานเขียนโปรแกรม และเพื่อให้ผู้อื่นที่จะมาใช้โปรแกรมในภายหลังหรือผู้ที่จะมาปฏิบัติงานแทนผู้เขียนโปรแกรม ตั้งแต่เริ่มแรกสามารถทำความเข้าใจ และทำงานต่อไปได้

4) การทดสอบเพื่อตรวจรับระบบงาน คือ การทดสอบระบบงานและโปรแกรมก่อนนำไปใช้งานจริง เพื่อให้แน่ใจว่าระบบงานและโปรแกรมสามารถทำงานได้ตามประสงค์ของผู้ใช้ข้อมูลและสอดคล้องกับระเบียบปฏิบัติในการประมวลข้อมูลของศูนย์คอมพิวเตอร์

5) การควบคุมการแก้ไขโปรแกรม ได้แก่ การกำหนดระเบียบปฏิบัติในการปรับปรุงแก้ไข Application Program และ Operating Systems โดยจัดให้มีเอกสารหลักฐานและการขอความเห็นชอบในการแก้ไขโปรแกรม เพื่อป้องกันการปฏิบัติไม่ชอบ

6) การจัดทำเอกสารสนับสนุนการปฏิบัติงาน ซึ่งได้แก่ เอกสารที่อธิบายลักษณะการทำงานของระบบงานโดยละเอียด เพื่อให้ผู้อื่นที่ไม่ได้มีส่วนเกี่ยวข้องกับการพัฒนาระบบงาน เช่น ผู้ใช้ข้อมูล ผู้ตรวจสอบและพนักงานปฏิบัติการประมวลผล เป็นต้น สามารถทำความเข้าใจและประเมินผลได้

7) การบริหารงานฐานข้อมูล กรณีที่มีการนำระบบฐานข้อมูลมาใช้เพื่อให้ระบบต่าง ๆ สามารถใช้ข้อมูลร่วมกันและช่วยลดความซ้ำซ้อนในการจัดเก็บข้อมูลจะมีผลกระทบต่อการจัดองค์กรของศูนย์คอมพิวเตอร์ และการพัฒนาระบบงาน ซึ่งจำเป็นต้องปรับปรุงการควบคุมให้เหมาะสมด้วย

เรื่องที่นำเสนอไปในข้างต้นนี้นั้น เป็นส่วนของการควบคุมภายในทั่วไป (General Controls) ที่กล่าวโดยย่อ ๆ ในภาพกว้าง ๆ เท่านั้น ส่วนในรายละเอียดไว้ผมจะนำเสนอในโอกาสต่อ ๆ ไปครับ ในครั้งหน้าผมจะพูดถึงการควบคุมภายใน ในอีกลักษณะหนึ่งที่เรียกว่าเป็นการควบคุมภายในเฉพาะงาน หรือ Application Controls โปรดติดตามกันต่อไปนะครับ